VO2 Max คืออะไร
โพสต์เมื่อ : 20 มี.ค 2563 เวลา 2:25 น.
โรงพยาบาลสมิติเวชพร้อมเสมอที่จะดูแลสมรรถภาพร่างกายให้แก่นักกีฬามืออาชีพทุกคน หนึ่งในเครื่องทดสอบสมรรถภาพร่างกายที่สมิติเวชภาคภูมิใจคือ เครื่อง VO2 Max คือ เครื่องวัดระดับความฟิตหรือความอึดของร่างกาย ผู้เชี่ยวชาญที่สมิติเวชสามารถใช้ข้อมูลจากเครื่อง VO2 Max นี้ในการช่วยเพิ่มศักยภาพร่างกายของนักกีฬาให้ดีขึ้นกว่าเดิม
เครื่อง VO2 Max หรือเครื่องวัดประสิทธิภาพสูงสุดในการใช้ออกซิเจน คือ อะไร?
VO2 Max (อ่านว่า วี-โอ-ทู-แมก) คือ คำศัพท์ที่ใช้อธิบายการทดสอบสมรรถภาพทางร่างกายแบบหนึ่งที่ใช้กันมากในทางการแพทย์และเวชศาสตร์การกีฬา เป็นการวัดประสิทธิภาพสูงสุดในการใช้ออกซิเจนของร่างกายว่าร่างกายของผู้ถูกทดสอบมีความสามารถที่จะดึงออกซิเจนจากเลือดเพื่อส่งไปยังกล้ามเนื้อเพื่อใช้เผาผลาญสารอาหารได้สูงสุดเพียงใด
VO2 Max มีหน่วยเป็น มิลลิลิตรต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม ต่อนาที ซึ่งค่านี้จะขึ้นกับอายุ เพศ และความฟิตของผู้เข้ารับการทดสอบ และสามารถเปรียบเทียบออกมาในหน่วยของ MET (Metabolic Equivalent) ซึ่ง 1 MET มีค่าเท่ากับออกซิเจน 3.5 ml ต่อนํ้าหนักตัว 1 กิโลกรัม ต่อนาที ซึ่งเป็นค่าเฉลี่ยของการใช้ออกซิเจนของคนทั่วไปขณะพัก เพื่อเปรียบเทียบว่าขณะที่ร่างกายมีการใช้ออกซิเจนสูงสุดจะมีค่าเป็นจำนวนกี่เท่าของขณะพัก หรือจำนวน MET
ขณะที่มีการออกกำลัง กล้ามเนื้อต้องการออกซิเจนเป็นแหล่งพลังงาน เมื่อมีการออกกำลังเป็นเวลานาน ๆ และใช้ประสิทธิภาพของกล้ามเนื้อจนถึงขีดสูงสุดจนออกซิเจนไม่เพียงพอในการสร้างพลังงานเพื่อการใช้งานของกล้ามเนื้อ ร่างกายจะเริ่มนำพลังงานจากกระบวนการที่ไม่ใช้ออกซิเจน (Anaerobic Metabolism) มาใช้โดยที่กระบวนการ Anaerobic Metabolism จะทำให้เกิดของเสียคือกรดแลคติกซึ่งทำให้กล้ามเนื้อมีอาการปวดและเมื่อยล้า เพราะฉะนั้นนักกีฬาที่มีความฟิตต่ำหรือมีค่า VO2 Max ต่ำจะผลิตกรดแลกติกเร็วและประสบความเหนื่อยล้าในกล้ามเนื้อมากกว่านักกีฬาที่มีความฟิตสูงหรือมีค่า VO2 Max สูงในการออกกำลังที่ระดับความหนักเดียวกัน
VO2 Max (อ่านว่า วี-โอ-ทู-แมก) คือ คำศัพท์ที่ใช้อธิบายการทดสอบสมรรถภาพทางร่างกายแบบหนึ่งที่ใช้กันมากในทางการแพทย์และเวชศาสตร์การกีฬา เป็นการวัดประสิทธิภาพสูงสุดในการใช้ออกซิเจนของร่างกายว่าร่างกายของผู้ถูกทดสอบมีความสามารถที่จะดึงออกซิเจนจากเลือดเพื่อส่งไปยังกล้ามเนื้อเพื่อใช้เผาผลาญสารอาหารได้สูงสุดเพียงใด
VO2 Max มีหน่วยเป็น มิลลิลิตรต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม ต่อนาที ซึ่งค่านี้จะขึ้นกับอายุ เพศ และความฟิตของผู้เข้ารับการทดสอบ และสามารถเปรียบเทียบออกมาในหน่วยของ MET (Metabolic Equivalent) ซึ่ง 1 MET มีค่าเท่ากับออกซิเจน 3.5 ml ต่อนํ้าหนักตัว 1 กิโลกรัม ต่อนาที ซึ่งเป็นค่าเฉลี่ยของการใช้ออกซิเจนของคนทั่วไปขณะพัก เพื่อเปรียบเทียบว่าขณะที่ร่างกายมีการใช้ออกซิเจนสูงสุดจะมีค่าเป็นจำนวนกี่เท่าของขณะพัก หรือจำนวน MET
ขณะที่มีการออกกำลัง กล้ามเนื้อต้องการออกซิเจนเป็นแหล่งพลังงาน เมื่อมีการออกกำลังเป็นเวลานาน ๆ และใช้ประสิทธิภาพของกล้ามเนื้อจนถึงขีดสูงสุดจนออกซิเจนไม่เพียงพอในการสร้างพลังงานเพื่อการใช้งานของกล้ามเนื้อ ร่างกายจะเริ่มนำพลังงานจากกระบวนการที่ไม่ใช้ออกซิเจน (Anaerobic Metabolism) มาใช้โดยที่กระบวนการ Anaerobic Metabolism จะทำให้เกิดของเสียคือกรดแลคติกซึ่งทำให้กล้ามเนื้อมีอาการปวดและเมื่อยล้า เพราะฉะนั้นนักกีฬาที่มีความฟิตต่ำหรือมีค่า VO2 Max ต่ำจะผลิตกรดแลกติกเร็วและประสบความเหนื่อยล้าในกล้ามเนื้อมากกว่านักกีฬาที่มีความฟิตสูงหรือมีค่า VO2 Max สูงในการออกกำลังที่ระดับความหนักเดียวกัน
เราจะวัดสมรรถภาพของร่างกายได้อย่างไร?
โรงพยาบาลสมิติเวชทดสอบ VO2 Max ได้จากทั้งการวิ่งบนลู่วิ่ง (Treadmill) หรือการปั่นจักรยาน (Stationary Bike) ผู้ทดสอบต้องสวมหน้ากากเพื่อปิดปากและจมูกก่อนเริ่มทำการทดสอบ รวมทั้งผู้ถูกทดสอบจะได้รับการวัดอัตราการเต้นของหัวใจ วัดความดันโลหิต คลื่นไฟฟ้าหัวใจ (EKG) แสดงผลแบบ 12 leads ปริมาณ O2 และ CO2 ที่หายใจเข้าและออก โดยทั่วไปการทดสอบ VO2Max ใช้เวลาไม่เกิน 30 นาที (ไม่รวมเวลาการวอร์มอัพ การติดอุปกรณ์ต่างๆกับร่างกาย)
การทดสอบ VO2 Max ผู้ถูกทดสอบจะถูกทดสอบให้ออกกำลังที่ระดับความหนักเพิ่มขึ้นตามระยะเวลาการทดสอบ เช่น เพิ่มความเร็วและความชันของลู่วิ่งขึ้น หรือเพิ่มแรงต้านในการปั่นจักรยานมากขึ้น เป็นต้น จนถึงระดับที่ร่างกายผู้ถูกทดสอบไม่สามารถเพิ่มระดับความหนักได้อีก ที่จุดนี้เครื่องจะทำการวัดปริมาณก๊าซออกซิเจนที่ใช้เป็นค่า VO2 Max กราฟค่า VO2 ที่ระยะเวลาตลอดช่วงการทดสอบจะบ่งชี้ค่า Lactate threshold หรือ Anaerobic Threshold ได้
ค่า VO2Max และค่า Lactate Threshold จะทำให้นักกีฬาทราบถึงขีดสมรรถนะสูงสุดของตัวเองและระดับการออกกำลังที่ตนเองเริ่มมีการสะสมของกรดแลคติก ซึ่งสามารถนำข้อมูลไปดูการพัฒนาการฝึกเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของร่างกายในอนาคต
ต้องเตรียมตัวอย่างไรก่อนการทดสอบ VO2 Max?
1. นอนหลับอย่างน้อยแปดชั่วโมงในคืนก่อนวันเข้ารับการทดสอบ
2. งดออกกำลังกายอย่างหนัก อย่างน้อย 24 ชั่วโมงก่อนเข้ารับการทดสอบ
3. งดรับประทานอาหารมื้อหนัก 3 ชั่วโมงก่อนเข้ารับการทดสอบ
4. หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่ ดื่มกาแฟและแอลกอฮอล์อย่างน้อย 3 ชั่วโมงก่อนการทดสอบ
5. นำกางเกงขาสั้นหรือขายาวมาเปลี่ยน รวมทั้งรองเท้ากีฬา สำหรับสุภาพสตรีแนะนำให้ใส่ sport bra ขณะทำการทดสอบ
6. รับประทานยาตามปกติ ยกเว้นหากได้รับคำแนะนำให้งดรับประทานจากแพทย์
7. หากท่านมีอาการป่วยใดๆควรแจ้งโรงพยาบาลเพื่อพิจารณาเลื่อนการทดสอบตามความเหมาะสม
8. ติดต่อโรงพยาบาลสมิติเวชเพื่อทำการนัดหมายล่วงหน้าอย่างน้อยหนึ่งวัน ระยะเวลาทำการของศูนย์ คือ 9:00 น. – 17:00 น. ทุกวัน ยกเว้นวันอาทิตย์
ผลรายงาน
หลังจากการทดสอบ VO2 Max คนไข้จะได้รับผลรายงานดังต่อไปนี้:
ค่า VO2 Max
ค่า VO2 Max คือ ปริมาณออกซิเจนสูงสุดที่ผู้ทดสอบสามารถใช้ในระหว่างกระบวนการ Aerobic Metabolism ผลรายงานนี้ยังวิเคราะห์อัตราส่วนระหว่างจำนวนคาร์บอนไดออกไซด์ที่หายใจออกและจำนวนออกซิเจนที่หายใจเข้า ซึ่งอัตราส่วนนี้เรียกว่า Respiratory Exchange Ratio (RER) ค่าคำนวณที่ได้จะช่วยยืนยันว่าผู้ถูกทดสอบใช้ออกซิเจนได้เต็มที่หรือยังสำหรับค่า VO2 Max ที่ได้ซึ่งเป็นการยืนยันว่าร่างกายถึงจุดที่ระบบหัวใจทำงานเต็มที่ไม่ใช่จากการเมื่อยล้าของกล้ามเนื้อหรือการเหนื่อยล้าทางจิตใจขณะที่มีการทดสอบทางกายในระดับที่หนักขึ้น ซึ่งค่า RER มักมีค่าสูงในนักกีฬาระดับสูงหรือนักกีฬาอาชีพ เนื่องจากนักกีฬาระดับสูงจะมีความอดทนที่จะออกกำลังกายเกินช่วง Aerobic Metabolism เข้าสู่ช่วง Anaerobic Metabolism ซึ่งก่อให้เกิดกรดแลคติกคั่งและทำให้เกิดความเจ็บปวดในกล้ามเนื้อ
Anaerobic Threshold (AT) หรือ Lactate Threshold (LT)
Anaerobic Threshold คือ จุดที่ร่างกายเริ่มผลิตกรดแลคติกเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว เมื่อออกกำลังกายหนักขึ้น การค้นพบจุด Anaerobic Threshold จะช่วยให้นักกีฬารู้ว่าประสิทธิภาพในการออกกำลังแบบแอโรบิกของตัวเอง ข้อมูลเหล่านี้สามารถสร้างแผนการฝึกร่างกายที่เหมาะสมได้ ผลรายงานค่า AT เป็นเปอร์เซ็นต์เมื่อเทียบกับค่า VO2 Max
อัตราสูงสุดของค่า Fat Oxidation
ผลรายงานนี้เป็นการวิเคราะห์การเผาผลาญไขมันในระหว่างการออกกำลังกาย ซึ่งช่วยให้รู้ว่าช่วงการออกกำลังที่ระดับการเต้นของหัวใจช่วงใดเผาผลาญไขมันได้ดีที่สุด และเผาผลาญไขมันได้เท่าไร
ผลสรุป
นอกเหนือจากค่าสำคัญที่อธิบายไปแล้ว คือ ค่า VO2 Max ค่า Anaerobic Threshold ค่า Maximum Fat Oxidation โปรแกรมจากเครื่อง VO2 Max จะวิเคราะห์ระดับการเต้นของหัวใจแบ่งการฝึกเป็น 5 ระดับเพื่อใช้ฝึกในระดับความหนักที่ต่างกัน นอกเหนือจากนั้นเครื่องจะมีการให้โปรแกรมการฝึกที่ระดับความหนักต่างๆกันในแต่ละวันในหนึ่งสัปดาห์เพื่อให้ร่างกายผู้ฝึกได้พัฒนาระดับการออกกำลังกายในความหนักที่ต่างกันในระหว่างสัปดาห์ คละกันไป
เมื่อร่างกายมีความฟิตมากขึ้น นักกีฬาสามารถกลับมาวิเคราะห์ค่า VO2 Max ซ้ำอีกครั้งเพื่อยืนยันความฟิตที่เพิ่มขึ้นจากความก้าวหน้าของโปรแกรมการฝึกที่ได้รับไปในเวลา 2-3 เดือน
โรงพยาบาลสมิติเวชทดสอบ VO2 Max ได้จากทั้งการวิ่งบนลู่วิ่ง (Treadmill) หรือการปั่นจักรยาน (Stationary Bike) ผู้ทดสอบต้องสวมหน้ากากเพื่อปิดปากและจมูกก่อนเริ่มทำการทดสอบ รวมทั้งผู้ถูกทดสอบจะได้รับการวัดอัตราการเต้นของหัวใจ วัดความดันโลหิต คลื่นไฟฟ้าหัวใจ (EKG) แสดงผลแบบ 12 leads ปริมาณ O2 และ CO2 ที่หายใจเข้าและออก โดยทั่วไปการทดสอบ VO2Max ใช้เวลาไม่เกิน 30 นาที (ไม่รวมเวลาการวอร์มอัพ การติดอุปกรณ์ต่างๆกับร่างกาย)
การทดสอบ VO2 Max ผู้ถูกทดสอบจะถูกทดสอบให้ออกกำลังที่ระดับความหนักเพิ่มขึ้นตามระยะเวลาการทดสอบ เช่น เพิ่มความเร็วและความชันของลู่วิ่งขึ้น หรือเพิ่มแรงต้านในการปั่นจักรยานมากขึ้น เป็นต้น จนถึงระดับที่ร่างกายผู้ถูกทดสอบไม่สามารถเพิ่มระดับความหนักได้อีก ที่จุดนี้เครื่องจะทำการวัดปริมาณก๊าซออกซิเจนที่ใช้เป็นค่า VO2 Max กราฟค่า VO2 ที่ระยะเวลาตลอดช่วงการทดสอบจะบ่งชี้ค่า Lactate threshold หรือ Anaerobic Threshold ได้
ค่า VO2Max และค่า Lactate Threshold จะทำให้นักกีฬาทราบถึงขีดสมรรถนะสูงสุดของตัวเองและระดับการออกกำลังที่ตนเองเริ่มมีการสะสมของกรดแลคติก ซึ่งสามารถนำข้อมูลไปดูการพัฒนาการฝึกเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของร่างกายในอนาคต
ต้องเตรียมตัวอย่างไรก่อนการทดสอบ VO2 Max?
1. นอนหลับอย่างน้อยแปดชั่วโมงในคืนก่อนวันเข้ารับการทดสอบ
2. งดออกกำลังกายอย่างหนัก อย่างน้อย 24 ชั่วโมงก่อนเข้ารับการทดสอบ
3. งดรับประทานอาหารมื้อหนัก 3 ชั่วโมงก่อนเข้ารับการทดสอบ
4. หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่ ดื่มกาแฟและแอลกอฮอล์อย่างน้อย 3 ชั่วโมงก่อนการทดสอบ
5. นำกางเกงขาสั้นหรือขายาวมาเปลี่ยน รวมทั้งรองเท้ากีฬา สำหรับสุภาพสตรีแนะนำให้ใส่ sport bra ขณะทำการทดสอบ
6. รับประทานยาตามปกติ ยกเว้นหากได้รับคำแนะนำให้งดรับประทานจากแพทย์
7. หากท่านมีอาการป่วยใดๆควรแจ้งโรงพยาบาลเพื่อพิจารณาเลื่อนการทดสอบตามความเหมาะสม
8. ติดต่อโรงพยาบาลสมิติเวชเพื่อทำการนัดหมายล่วงหน้าอย่างน้อยหนึ่งวัน ระยะเวลาทำการของศูนย์ คือ 9:00 น. – 17:00 น. ทุกวัน ยกเว้นวันอาทิตย์
ผลรายงาน
หลังจากการทดสอบ VO2 Max คนไข้จะได้รับผลรายงานดังต่อไปนี้:
ค่า VO2 Max
ค่า VO2 Max คือ ปริมาณออกซิเจนสูงสุดที่ผู้ทดสอบสามารถใช้ในระหว่างกระบวนการ Aerobic Metabolism ผลรายงานนี้ยังวิเคราะห์อัตราส่วนระหว่างจำนวนคาร์บอนไดออกไซด์ที่หายใจออกและจำนวนออกซิเจนที่หายใจเข้า ซึ่งอัตราส่วนนี้เรียกว่า Respiratory Exchange Ratio (RER) ค่าคำนวณที่ได้จะช่วยยืนยันว่าผู้ถูกทดสอบใช้ออกซิเจนได้เต็มที่หรือยังสำหรับค่า VO2 Max ที่ได้ซึ่งเป็นการยืนยันว่าร่างกายถึงจุดที่ระบบหัวใจทำงานเต็มที่ไม่ใช่จากการเมื่อยล้าของกล้ามเนื้อหรือการเหนื่อยล้าทางจิตใจขณะที่มีการทดสอบทางกายในระดับที่หนักขึ้น ซึ่งค่า RER มักมีค่าสูงในนักกีฬาระดับสูงหรือนักกีฬาอาชีพ เนื่องจากนักกีฬาระดับสูงจะมีความอดทนที่จะออกกำลังกายเกินช่วง Aerobic Metabolism เข้าสู่ช่วง Anaerobic Metabolism ซึ่งก่อให้เกิดกรดแลคติกคั่งและทำให้เกิดความเจ็บปวดในกล้ามเนื้อ
Anaerobic Threshold (AT) หรือ Lactate Threshold (LT)
Anaerobic Threshold คือ จุดที่ร่างกายเริ่มผลิตกรดแลคติกเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว เมื่อออกกำลังกายหนักขึ้น การค้นพบจุด Anaerobic Threshold จะช่วยให้นักกีฬารู้ว่าประสิทธิภาพในการออกกำลังแบบแอโรบิกของตัวเอง ข้อมูลเหล่านี้สามารถสร้างแผนการฝึกร่างกายที่เหมาะสมได้ ผลรายงานค่า AT เป็นเปอร์เซ็นต์เมื่อเทียบกับค่า VO2 Max
อัตราสูงสุดของค่า Fat Oxidation
ผลรายงานนี้เป็นการวิเคราะห์การเผาผลาญไขมันในระหว่างการออกกำลังกาย ซึ่งช่วยให้รู้ว่าช่วงการออกกำลังที่ระดับการเต้นของหัวใจช่วงใดเผาผลาญไขมันได้ดีที่สุด และเผาผลาญไขมันได้เท่าไร
ผลสรุป
นอกเหนือจากค่าสำคัญที่อธิบายไปแล้ว คือ ค่า VO2 Max ค่า Anaerobic Threshold ค่า Maximum Fat Oxidation โปรแกรมจากเครื่อง VO2 Max จะวิเคราะห์ระดับการเต้นของหัวใจแบ่งการฝึกเป็น 5 ระดับเพื่อใช้ฝึกในระดับความหนักที่ต่างกัน นอกเหนือจากนั้นเครื่องจะมีการให้โปรแกรมการฝึกที่ระดับความหนักต่างๆกันในแต่ละวันในหนึ่งสัปดาห์เพื่อให้ร่างกายผู้ฝึกได้พัฒนาระดับการออกกำลังกายในความหนักที่ต่างกันในระหว่างสัปดาห์ คละกันไป
เมื่อร่างกายมีความฟิตมากขึ้น นักกีฬาสามารถกลับมาวิเคราะห์ค่า VO2 Max ซ้ำอีกครั้งเพื่อยืนยันความฟิตที่เพิ่มขึ้นจากความก้าวหน้าของโปรแกรมการฝึกที่ได้รับไปในเวลา 2-3 เดือน